تمدن نوین اسلامی
تمدن که
در عربی به آن «حضاره» میگویند از حَضَر گرفته شده که در مقابل سفر قرار دارد.
حضر به معنای استقرار و سکونت و اقامت است در مقابل سفر که به معنای جابجایی و
انتقال است. پس تمدن شیوهای از زندگی است که افراد یکجا نشین آن را میسازند و
یا برمیگزینند که این نحوه از حیات در مقابل زندگی بادیه نشینی یا بیابانگردی
قرار دارد.[1]کتاب
«جستاری نظری در باب تمدن» راجع به مفهم، ماهیت و قلمرو و روش مطالعات تمدنی[2] و
کتاب «چیستی تمدن» به دیدگاههای دانشوران غربی و کتاب «تمدن و تجدد در اندیشه
معاصر عرب»[3] به
دیدگاه اندیشمندان عرب راجع به تمدن پرداخته است که علاقمندان میتوانند آنجا رجوع
کنند.
اگر چه
معمولاً در تمدن، ساختارها بیشتر به چشم میآیند و مطرح میشوند، باید گفت هر تمدن
حداقل دارای چهار عرصه است: 1. عرصه باورها 2. عرصه تمایلات و گرایشات 3.عرصه رفتارها
4. عرصه ساختارها و ابزارها. بنابراین محدود کردن
تمدن به بعد مادی صحیح نیست. امام خمینی در همین زمینه دیدگاه گوستاولوبون را از
دو جنبه نقد میکند؛ یکی اینکه تمدن فقط بعد مادی و ساختاری ندارد و دوم اینکه علت
زوال تمدن مسلمین ناشی از قدرت ناسالم حاکمان دست نشانده مسلمانان است و نه اسلام[4]
بنابراین ايجاد
يك تمدن نوين اسلامى که هدف ملت ايران و هدف انقلاب اسلامى، است دو بخش دارد:
1. بخش
حاشیهای یا ابزارى یا نرم افزاری تمدن مانند: علم، اختراع، صنعت، سياست، اقتصاد،
اقتدار سياسى و نظامى، اعتبار بينالمللى، تبليغ و ابزارهاى تبليغ
2. بخش
متنی یا اصلى یا سخت افزاری تمدن مانند مسئله خانواده، سبك ازدواج، نوع مسكن، نوع
لباس، الگوى مصرف، نوع خوراك، نوع آشپزى، تفريحات، مسئلهى خط، مسئلهى زبان،
مسئلهى كسب و كار، رفتار ما در محل كار، رفتار ما در دانشگاه، رفتار ما در مدرسه،
رفتار ما در فعاليت سياسى، رفتار ما در ورزش، رفتار ما در رسانهاى كه در اختيار
ماست، رفتار ما با پدر و مادر، رفتار ما با همسر، رفتار ما با فرزند، رفتار ما با
رئيس، رفتار ما با مرئوس، رفتار ما با پليس، رفتار ما با مأمور دولت، سفرهاى ما،
نظافت و طهارت ما، رفتار ما با دوست، رفتار ما با دشمن، رفتار ما با بيگانه[5]
هرچیزی
که ما را در رسیدن به این هدف یاری رساند، ارزشمند است و هرچه که در حرکت ما به
سوی این هدف یعنی تشکیل تمدن نوین اسلامی تأثیری نداشته باشد یا تأثیر کمی داشته
باشد ارزش آن با مخاطره مواجه خواهد بود. انقلاب اسلامی در زمینه سخت افزاری تمدن
نوین اسلامی پیشرفتهای خوبی داشته است اما در زمینه نرم افزاری ساخت تمدن نوین
اسلامی یعنی سبک زندگی پیشرفت چشمگیری نداشته است. در این زمینه روندهایی وجود
دارد که باید مورد شناسایی و اصلاح و علاج قرار گیرد[6](آیت
الله العظمی خامنهای: 23/ 07/ 1391). بر این اساس
رسالت مقاله حاضر تبیین مبانی ارزششناختی تمدن نوین اسلامی است که در لایه نرم و
بنادین و حقیقی و اصلی تمدن اسلامی که همان متن و سبک زندگی است.
منابع
1.صدر،موسی،
ادیان در خدمت انسان، تهران: مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی، 1395،ص67.
2. جمعی
از نویسندگان، جستاری در باب تمدن، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی،صفحات مختلف.
3. بابائی،
حبیب اله، (به کوشش)، تمدن و تجدد در اندیشه معاصر عرب، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ
اسلامی، 1390،صفحات مختلف.
4.امام
خمينى، سید روح الله، شرح چهل حديث، تهران: مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى،1385،ج1،ص383.
5.
سخنرانی مقام معظم رهبری در 23 مهر 1391.
6. همان.
نظرها
نظرهای تأییدشده درباره این مقاله در همین بخش نمایش داده میشوند.