تمدن قوم عاد
حضرت هود(ع) بر قوم عاد برانگیخته شد، این قوم در
شنزارهای نزدیک حضرموت از نواحی یمن می زیستند.(حجازی،1382: 65)پیامبران آسمانی
همگان مردانی بی آلایش و دور از تشخصات مادی بودند و مردم را نیز به ارزش های عالی
انسانی و پیروزی های علمی و اخلاقی توجه می دادند و از ایجاد فاصله های سهمگین
طبقاتی جلوگیری می کردند، زیرا تنعم و غرور و تجمل پرستی و کاخ نشینی گروهی جّبار
و ستمگر، متضمن فقر و تهیدستی و نابسامانی شتی عناصر ناتوان بود و در نتیجه نظام
اجتماع از هم می گسست و اساس تمدن از هم می پاشید و جنگ ها و انقلاب ها برمی خاست
و کام می گشود و جامعه را فرو می برد و در نهایت بشریت را به به سرکشی و طغیان وا
می داشت و از خضوع در برابر جهان آفرین برکنار می ساخت، در طول تاریخ سرنوشت ملت
های فراوانی را که دچار استکبار و تجاوز و سرکشی گردیده اند می بینیم و تمدن هایی
را که قربانی چنین تبهکاری و تجاوزهایی شده اند مشاهده می کنیم،(أحمد غلوش، 1423: 81)پس هود(ع) با تعلیمات آسمانی خویش در راه
مبارزه با اشرافیّت وتجمل و استکبار و مخالفت با تبعیضات شدید طبقاتی یکی از آموزش
های اصیل انسانی را که از مبانی استوار تمدن بشری است به جامعه انسانیت آموخت.(حجازی،
1382: 74)
در بارة قوم عاد در قرآن آمده است: «وَ اذْكُرْ
أَخَا عَادٍ إِذْ أَنذَرَ قَوْمَهُ بِالْأَحْقَافِ وَ قَدْ خَلَتِ النُّذُرُ مِن
بَينِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ أَلَّا تَعْبُدُواْ إِلَّا اللَّهَ إِنيِ
أَخَافُ عَلَيْكمُْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيم: برادر قوم عاد را ياد كن، آن زمان
كه قومش را در سرزمين «احقاف» بيم داد در حالي كه پيامبر ان زيادي قبل از او در
گذشتههاي دور و نزديك آمده بودند كه: جز خداي يگانه را نپرستيد! (و گفت:) من بر
شما از عذاب روزي بزرگ ميترسم.»(احقاف: 21).تعبير به «اخ»
(برادر) براي بيان نهايت دلسوزي و صفاي اين پيامبر بزرگ نسبت به قوم خويش است، اين
تعبير در مورد عدهاي از پيامبران بزرگ در قرآن مجيد آمده است، آنها برادري دلسوز
و مهربان براي اقوام خويش بودند كه از هيچ نوع فداكاري مضايقه نكردند. اين تعبير
ممكن است در ضمن اشارهاي به ارتباط خويشاوندي ميان پيامبران و قومشان نيز باشد.(مکارم
شیرازی،1394، ج21: 351)
از آيات قرآن بر ميآيد
که افراد قوم عاد:
1. بلند قامت:(تَنْزِعُ النَّاسَ كَأَنَّهُمْ
أَعْجَازُ نَخْلٍ مُنْقَعِر:که مردم را [از زمین] برمی کند [و بعد
از آن عذاب،] گویی تنه های نخلی بودند که ریشه کن شده اند قمر:20). و« سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ
وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُومًا فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَىٰ كَأَنَّهُمْ
أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ
که خدا آن را هفت
شب و هشت روز پی در پی بر آنان مسلط کرد و [اگر آنجا بودی] می دیدی که آنان مانند
تنه های پوسیده و پوک درختان خرما روی زمین افتاده [و هلاک شده اند.]»(الحاقه: 7)
2. نيرومند:« إِنَّمَا يُؤْمِنُ بِآيَاتِنَا
الَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِهَا خَرُّوا سُجَّدًا وَسَبَّحُوا بِحَمْدِ رَبِّهِمْ
وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ:
فقط کسانی به آیات
ما ایمان می آورند که وقتی به وسیله آن آیات به آنان تذکر داده شود، سجده کنان به
رو در می افتند و همراه با سپاس، پروردگارشان را از هر عیب و نقصی تنزیه می کنند
در حالی که [از سجده و سپاس و تنزیه] تکبّر و سرکشی نمی ورزند.(سجده:15)
»(سجده:15) و « وَإِذَا
بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ: و چون کسی را با
شدت و قهر می گیرید ظالمانه و زورمدارانه می گیرید [بدون اینکه در عاقبت کار
بیندیشید.](شعراء:130)
3. درشت هيكل:« أَوَعَجِبْتُمْ أَنْ جَاءَكُمْ ذِكْرٌ
مِنْ رَبِّكُمْ عَلَىٰ رَجُلٍ مِنْكُمْ لِيُنْذِرَكُمْ ۚ وَاذْكُرُوا إِذْ
جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ وَزَادَكُمْ فِي الْخَلْقِ
بَسْطَةً ۖ فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ: آیا
تعجب کردید که بر مردی از جنس خودتان معارفی از سوی پروردگارتان آمده تا شما را
[از عذاب دنیا و آخرت] بیم دهد؟! و به یاد آورید که شما را جانشینانی پس از قوم
نوح قرار داد، و شما را در آفرینش [جسم و جان] نیرومندی و قدرت افزود، پس نعمت های
خدا را به یاد آورید تا رستگار شوید.»(اعراف:69)» بودهاند به
همين نسبت ساختمانهاي محکم و بزرگ ميساختند. از آيات سوره شعراء و سورة فجر
استفاده ميشود که قوم عاد براي خود تمدني داشته و مردمي مترقي بودند، داراي
شهرهايي آباد و سرزميني حاصلخيز و پوشيده از باغها و نخلستانها و زراعتها بودهاند
و در آن عصر مقامي برجسته داشتهاند. در بارة پيشرفتهبودن و عظمت تمدن آنان در قرآن
آمده است: «أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ. إِرَمَ ذَاتِ الْعِمَادِ.
الَّتي لَمْ يخُلَقْ مِثْلُهَا في الْبِلَد:آيا نديدي
پروردگارت با قوم «عاد» چه كرد؟ و با آن شهر «ارَم» با عظمت، همان شهر ي كه مانندش
در شهرها آفريده نشده بود.(فجر: 8-6)»در اينكه «ارم» نام
شخص يا قبيله است، يا نام محل و شهري، ميان مفسران اختلاف وجود دارد. ولي مناسب با
آيه بعد، اين است كه «ارم» نام شهر بينظير آنها است. بنابر تفسير اول اشاره به
اندام نيرومند و پيكرهاي ستون مانند قوم عاد است و بنابر تفسير دوم اشاره به
ساختمانهاي با عظمت و کاخهاي رفيع و ستونهاي عظيمي است كه در اين كاخها به كار
رفته بود و در هر دو صورت اشارهاي است به قدرت قوم عاد(مکارم شیرازی، 1394،ج26:
452) معناي «ذات العماد» آن است كه آنها قطعه سنگهاي بزرگي را از كوهي ميبريدند و
پايه ميساختند، بعد اين ستونها را در هر كجا ميخواستند ميافراشتند، سپس بر روي آنها
كاخهاي خود را ميساختند، بدين سبب آنها را «ذات العماد» گفتند.(ابن باویه، 1377،
ج1: 109)اين قوم کافر و بتپرست بودند و از دستور رهبران ستمگر مستكبر خود اطاعت ميکردند:
«وَ تِلْكَ عادٌ جَحَدُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ وَ عَصَوْا رُسُلَهُ وَ اتَّبَعُوا
أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنيد:و اين قوم «عاد» بود كه آيات پروردگارشان را انكار
كردند و پيامبران او را معصيت نمودند و از فرمان هر ستمگر دشمن حق، پيروي كردند.(هود:59»چون کشورشان وسعت يافت، سر بر طغيان و سرکشي برداشتند، تا اينکه هود(ع) برايشان
مبعوث شد.(صدر حاج سیدجوادی، 1366، ج11:4)
کتابنامه
قرآن
حجازی، فخرالدین(1382). نقش پیامبران در در تمدن انسان،
تهران، بعثت.
احمد غلوش،احمد(1423).دعوه الرسل، بیر وت،موسسه الرساله.
مکارم شیرازی، ناصر(1394). تفسیر نمونه، قم،دارالکتب
الاسلامیه.
ابن بابويه، محمد بن علي(1377). معنی
الاخبار،تهران، المکتبه الاسلامیه.
صدر حاج سیدجوادی، احمد(1366). دایره
المعارف تشیع،تهران، بنیاد اسلامی طاهر.
نظرها
نظرهای تأییدشده درباره این مقاله در همین بخش نمایش داده میشوند.