تمدن در دوران سلیمان(ع)
کلمهی سلیمان به معنای پر از
سلامتی[1] است، این نام ۱۶ بار در
قرآن مجید بیان شده و ۵۶ آیه درباره این پیامبر ذکر گردیده است[2].
سلیمان بانی هیکل ( معبد اورشلیم )۴۸۰ سال پس از خروج بنی اسرائیل از مصر
یعنی ۱۰۰۳ سال پیش از میلاد مسیح می زیسته است، وی پنجاه و سه سال زیسته و مدت
پادشاهیش چهل سال بوده است و پس از مرگ در نزدیکی دریای طبریه «
Tiberin » مدفون شده است[3].
سلیمان از طرف پدرش داود به دستور ناتان پیغمبر به
سلطنت برگزیده شد و در بیست سالگی به پادشاهی نشست ، خداوند در رؤیای شبانه به سليمان
فرمود آنچه از من میخواهی بخواه، و او حکمت را برگزید، فراست بی نظیر و حکمت بیمنتهای
سلیمان در مشرق زمین معروف شد و بزرگان کشورها از جمله ملکه سبا به پایتختش روی
آوردند.
سلیمان به
ساختن هیکلی (معبد) در اورشلیم بر فراز کوه مورد پرداخت، مصالح این معبد را پدرش
داود تهیه کرده بود و این مصالح عبارت بود از ۱۰۰۰۰۰
وزنه طلا و یك میلیون وزنه نقره و مقداری فراوان و آهن که قیمت نقره اش به بهای
امروز 000/000/342 و بهای طلایش 00/889500 لیره انگلیسی می شود.
سلیمان در سال چهارم سلطنتش بنای هیکل را آغاز کرد
و 183600 نفر را در ساختمانش به کار گماشت، ساختمان این معبد هفت سال و نیم طول
کشید و به سال ۱۰۰۵ قبل از میلاد مسیح پایان پذیرفت و نیکوترین بنای دنیا و فخر
اورشلیم گردید، این هیکل ۴۲۴سال ماند و شیشق پادشاه مصر آن را غارت کرد و بعد
پادشاه بابل ویرانش ساخت[4].
قرآن نیز این بنای خارق العاده و ساختمانش را چنین
یاد می فرماید:
«آنها هر چه
سليمان مىخواست برايش درست مىكردند: معبدها، تمثالها، ظروف بزرگ غذا همانند
حوضها، و ديگهاى ثابت (كه از بزرگى قابل حمل و نقل نبود)[5]»
سليمان بناهای دیگری در اطراف کشور خویش از جمله «بعلبك»
بنا کرد که هنوز آثار عظمتش پدیدار است، به همین جهت در زمان سلطنت سلیمان
پیشرفتهائی در هنر معماری وحجاری پدید آمد و همچنین امور بازرگانی و توسعه شهرها و
تزئینات ساختمانی اهمیت بسزا یافت[6].
اکنون به شناخت این حکمران آسمانی میپردازیم و
چهره سلطنت الهیش را می نگریم و شرایط يك حكومت دادگرانه انسانی را که موجب
ایجاديك تمدن همگانی است بررسی می کنیم:
قرآن درباره این حاکم دادگر چنین میفرماید :
« ما سلیمان را به داود بخشیدیم و او بندهای نیکو بود که به سوی خدا باز می
گشت[7].»
در اینجا
برای سلیمان که پادشاهی بزرگ و مقتدر بود ممتاز ذکر شده است، نخست اینکه سليمان
بندهای نیکو بود، یعنی حشمت حکومت اورا به سرکشی و انمیداشت و غرور زمامداری
بندگی و دادگریش منحرف نمی ساخت و خودرا بنده ای ناتوان و فرمانبردار در برابر
پروردگار می دانست و حال اینکه پادشاهانی مانند نمرود و فرعون نه تنها بر اثر
استبداد و غرور و استکبار، در نهایت گستاخی، بندگی خدای را فراموش می کردند بلکه
خود را خدا می دانست و مردم ناتوانی را که در زنجیر اسارتشان به سر می بردند به پرستش
خویش وامیداشتند، مسئله پرستش امپراطور در رم و عقیده داشتن به اولوهیت پادشاهان
در برخی کشورهای دیگر منبعث از همین قدرتهای اهریمنی فرمان روایان زورمند بود، که
عقیده و عمل و اخلاق اجتماع را فاسد میکرد و فضایل را می کشت و رذایل را می
پرورانید و سفلگان را بر روی کار می آورد و همه استعدادها و تمدن های واقعی انسانی
را به پای حکمران زورمند قربانی می نمود، ولی سلیمان باهمه گسترش دائرۂ سلطنتش بندهای فرمانبردار بود و غرورو کبریائی وطغیانی نداشت و در نتیجه مردم
را به ستایش پروردگار یکتای دادگر میخواند و روان انسانها را برای صعود به مقام کمال
انسانی میدان میداد و این خود بزرگترین عامل تمدن انسانی است که در برابرش مانعی
پدید نیاید و قدرتی خودکامه استعدادش را به استخدام نکشد[8].
از دیگر
امتیازات سليمان، رجوع همیشگی او به خداوند است، زیرا حاکمی که به فرمان خداوند
حاکم مطلق، بر مردم حکم میراند می بایست در هر لحظه به خدای خویش توجه و ارتباط
یابد تا کوچکترین انعطافي به عوامل مادی یافت دوباره به منشأ حکومت و عدالت خدای
بازگردد و از او برای تمشیت امور توده كمك خواهد، سليمان اگر هم برای مبارزه با
دشمنان خدای از اسبان نیرومند سان می بیند و اگر برای ایجاد نسلی توانا به آمیزش
همسران پاکدامن خویش می پردازد، ولی چون در محیط ماده و زندگانی بشری این کوششها
صورت می پذیرد بازهم به سوی خدای باز میگردد و از خداوند آمرزش میخواهد[9]، خویش را پادشاهی روحانی و
پیامبری مخلص و دور از علائق و شهوات مادی حس میکرد و از خدا میخواست که به او
حکومتی عظیم و اقتداری گسترده ببخشاید تا بهتر و بیشتر بتواند بینندگان خدای خدمت
کند و ایمان و فضیلت را در توده انسانها اشاعه دهد و به همین جهت عرضه میدارد :
«پروردگارا مرا بیامرز و مرا سلطنتی ده که هیچ کس
از پس من نداشته باشد که تو بخشنده ای[10] »
خداوند هم خواست او را اجابت می کند و پهنه
پادشاهیش را به همه سوی جهان گسترش میدهد و موجبات استقرار چنین دولتی را که نبوت
و سلطنت را توأمان بهم آمیخته فراهم می آورد، بزرگترین پایه استواری که چنین حکومت
عظیمی بر آن بنیانگزاری شده دانش و حکمت است، زیرا يك زمامدار برگزیده بایستی نخست
خداشناس باشد و به جهان غیب که مدیر عالم ماده است دانش و آگهی داشته باشد، دیگر
آنکه به حکمت آفرینش و نظم شگرف کائنات و اقف آید و بالاخره مردم را با روحیات و
نیازها و فطرت و طبیعتشان بخوبی بشناسد و سلیمان ، به فضل خدای از چنین موهبتی
برخوردار بوده همانند پدرش داود[11].
دیگر امتیاز حکومت سلیمان هم آهنگی آن با قضاوت واجرای
عدالت است و يك زمامدار برجسته بایستی شمّ قضائی شدید و نیرومندی را حائز باشد و
در میان مردم هر گونه اختلاف و تجاوزی را فیصله دهد ، سليمان هم پادشاه است و هم
قاضی و هم پیامبر و مسلماً چنین دولتی میتواند انسانها را بر پایگاه تمدن و تکامل
عروج دهد و از برقی اور و تجاوزکاریها و سیاهی ها و تباهی ها جلو گیرد، سلیمان در
فيصله دعوای صاحبان گله و مزرعه و همچنین دو زنی که ادعای مادری طفلی را داشتند
نبوغ قضائی خود را نشان داد و این قضاوت پدیده همان دانشی است که خداوند باو عنایت
فرموده بود[12].
سومین امتیاز
سلطنت سلیمان توجه او بدسته و رسته های ناتوان است، این پیامبر الهی حتی حاضر نبود
مورچگان در زیر دست و پای سپاهیان او خورد و نابود شوند و این وظیفه نیرومندان است
که جانب ناتوانان را رعایت کنند و حقوق مردم ضعیف را محترم شمارند و به حریم حیات
دیگران هر چند به ظاهر كوچك و اندك باشند تجاوز نکنند ، برعکس زورمندان و دولتهای
قدرتمند امروز جهان که باستعمار ملل ضعيف می پردازند، کشورها و ملتهای ناتوان و
محروم را در معده داغ و پر از خویش هضم می نمایند، پس سلیمان برای ایجاد يك حكومت
مستقر و توانای انسانی عملا دستور میدهد که حقوق ناتوانان هر چند مورچگان بی نام و
نشان باشد بایستی به عدالت رعایت گردد[13]. دیگر آنکه سليمان به
عنوان يك حکمران عادل آسمانی، هرگز چشمی به سرمایه دنیا و زیبائیها و ارزندگیهایش
ندارد و به ارمغانهای نفیس بلقیس را نمی پذیرد و می گوید آنچه خدای بمن عنایت
فرموده از هدایای شما نیکوتر است[14]و این درسی است برای مصلحین و
زمامداران جهان، که مصالح توده را بر شوهای فنا پذیر نفروشند و به جمع مال و مکنت
نپردازند و قدرت و حکومتی را که در اختیار دارند به نفع اجتماع بکار اندازند و
بهره مندی خویش فدای سودبخشی ملت نمایند.
حکومت متمدن سلیمان متوجه توسعه تولید و اقتصاد
کشورش نیز هست، زیرا تا مردمی بی نیاز و
قدرتمند و سرمایه دار نباشند نمیتوانند از نعمت مدنیّت و حیاتی آسایش بخش بهره
گیرند و به سوی کمال ارتقاء یابند، به همین جهت برای بالا بردن سطح تولید به احداث
کاریزها و استخرها می پردازد[15].
دیگر از عوامل مهم تمدن، گسترش امور بازرگانی است
که حکومت سلیمان پیامبر مورد عنایتی شدید است و به همین جهت کشتی های تجارتی
سلیمان در «بحرالأوسط» و دریای هند حرکت می کردند ، دایرة بازرگانیش تا بعلبك و
تدمر ادامه داشت و کشتیهای او طلا ، نقره ، برنج ، عاج ، آبنوس، اسب ، استر ،
طاووس و ادویه با خود حمل می کردند[16].
سليمان به شهرسازی و عمران بلاد و دهکده ها نیز
عنایتی مخصوص داشت و برای مردم خانه ها و پرستشگاهها می ساخت و کاخها و کوشك های
عظیم و شکوهمند و زیبا ایجاد می کرد که اکنون آثار بعضی از آنها هنوز با وجود گذشت
روزگار باقیست و این خود یکی از مظاهر عالی تمدنی است که سلیمان نبی در ایجاد آن
نقشی بزرگ به عهده داشت.
سلیمان به گسترش فرهنگ نیز توجه خاص می نمود زیرا
دانائی موجب توانائی است و یکی از اساسی ترین سنگهای بنای تمدن ، ادب و دانش و
راهنمایی مردم به سوی خیرات و پاکیها و بر کناری ایشان از کجرویها و گناه هاست،
اکنون از امثال و مواعظ سليمان بیش از سه هزار سخن باقی مانده است و بعلاوه سليمان
حروف عربی و سریانی را شخصا ابداع و اختراع نموده است[17].
چنين زمامداری که مردم را به سوی خدای بخواند و از
سر گناه و ستم باز دارد و عدالت و ثروت و فرهنگ و تمدن را گسترس هم از امتیازات يك
حكومت افتخارآمیز این جهانی برخوردار است و هم در جهان دیگر از نعيم ابدی آخرت
بهره می یابد و سلیمان چنین زمامداری است که رفتارش سرمشق زمامداران جهان است و خداوند
او را در هر دو جهان مخصوص عنایت و کرامت خود کرده و فرموده است:
«این بخشایش بی حساب است[18] »
نیز فرموده است:
«و
برای سلیمان در آن جهان بازگشتی نیکوو مقام و قربتی در نزد پروردگار است[19]» .
[1] .قاموس کتاب مقدس.
[2] . عماد زاده، حسین، تاریخ انبیاء،ج1، ص138.
[3] .دائره المعارف اسلامی.
[4] . قاموس کتاب مقدس.
[5] .سبا:13؛ « يَعْمَلُونَ لَهُ ما يَشاءُ مِنْ مَحاريبَ وَ
تَماثيلَ»
[6] . حجازی، فخرالدین، نقش پیامبران در تمدن انسان، ص95.
[7] . ص:30؛ « وَ وَهَبْنا لِداوُدَ سُلَيْمانَ
نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّاب»
[8] . حجازی، فخرالدین، نقش پیامبران در تمدن انسان، ص96.
[9] . ص:34؛ « وَ لَقَدْ فَتَنَّا سُلَيْمانَ وَ أَلْقَيْنا عَلى
كُرْسِيِّهِ جَسَداً ثُمَّ أَناب»
[10] .ص:35؛ « قالَ رَبِّ
اغْفِرْ لي وَ هَبْ لي مُلْكاً لا يَنْبَغي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدي إِنَّكَ
أَنْتَ الْوَهَّاب»
[11] .نمل:15؛ « وَ لَقَدْ
آتَيْنا داوُدَ وَ سُلَيْمانَ عِلْما»
[12] . احمد احمد غلوش،دعوة الرّسل، ص419-456.
[13] . حجازی، فخرالدین، نقش پیامبران در تمدن انسان،
ص97و98.
[14] .نمل:36؛ « فَلَمَّا جاءَ سُلَيْمانَ
قالَ أَ تُمِدُّونَنِ بِمالٍ فَما آتانِيَ اللَّهُ خَيْرٌ مِمَّا آتاكُمْ بَلْ
أَنْتُمْ بِهَدِيَّتِكُمْ تَفْرَحُون»
[15] . احمد احمد غلوش،دعوة
الرّسل، ص419-456.
[16] . قاموس کتاب مقدس.
[17] . حجازی، فخرالدین، نقش پیامبران در تمدن انسان،ص100و
101.
[18] .ص:39؛ « هذا عَطاؤُنا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ
بِغَيْرِ حِساب»
[19] . ص:40؛ « وَ إِنَّ لَهُ عِنْدَنا لَزُلْفى وَ حُسْنَ
مَآبٍ»
نظرها
نظرهای تأییدشده درباره این مقاله در همین بخش نمایش داده میشوند.