تمدن در دوران موسی(ع)
موسی یکی از پیامبران بزرگ اولی
العزم است که برای رهبری مردم به سوی کمال بشری و مراحل نوین تمدن برانگیخته شد و
دولت جدید متمدنی را به وجود آورد و مردم را به یگانه پرستی فرا خواند.[1]
قرآن کریم داستان موسی و رسالت و
مجاهدت های او را به کرّات یاد کرده و یکصد و سی بار از او نام برده است[2]. این
پیامبر الهی با انجام دو رسالت مهم در تاریخ جهان ماندگار شد، نخست رهایی بنی
اسرائیل از چنگال استعمار و استبداد فرعون مستبد و ستمگر مصر و دوم آوردن شریعتی
آسمانی و تاسیس دینی خالص از شوائب شرک و فساد[3].
موسی پیامبری صاحب کتاب است و
الواح آسمانی تورات بر او فرود آمده است که پیشوای مردمان و رحمت آفریدگار است،
چنان که قرآن می فرماید:
« کتاب موسی پیش از قرآن، پیشوای
مردمان بود[4].»
موسی از جانب خداوند فرمان داشت
که به سوی فرعون مصر که به طغیان و سرکشی پرداخته و از شدت غرور و استبداد خود را
خدای مصریان می دانست و آنان را به پرستش خود فرا می خواند برود و او را به
یکتاپرستی و دادگری دعوت نماید:
« به سوی فرعون رو که او طغیان
کرده است.[5]»
فرعون
مصر در آن زمان همان «رامسس دوم» پادشاه مقتدر و ستمکار ناحیه نیل بود که بنی
اسرائیل را به بردگی گرفته بود و بر مردم مصر به عنف و ستم، سلطنت می کرد، غرور و
خودکامگی و نیرومندی فرعون به آن جا رسید که ضعف بشری خویش را از یاد برد و با
نهایت گستاخی خود را خدا می خواند:
« من صاحب و مالک بلندپایهی شما
هستم[6]»
مبارزه با چنین خودکامگی و چنین خودسری، خفه کنندهی
یکی از ضرورت های مسلّم تمدن است، زیرا استبداد و خودکامگی همه استعدادها و فضیلت
ها را در زیر سرپوشی آهن خفه می کند و روح ملت را می کشد و جامعه ای مرده، مطیع و
بی زبان به وجود می آورد، فرعون با خودکامگی تمام به تمام مراتع و جنگل ها و آبهای
مصر تسلط داشت و اشراف حاکمه یا همان «ملا»، با اجازهی او در آنها تصرف می کردند.
تودهی رعایا جز به برزه گری و پیشه وری و خدمت
گزاری دولت نمی پرداختند و از حقوق تملک، قضاوت و تصدی مشاغل حکومتی محروم بودند.
در سده سیزدهم قبل از میلاد جامعه مصر به چندین طبقه تقسیم شده بود که فروترینشان
طبقهی انبوهی از بنی اسرائیل به شمار می رفت، فرعون این روزگار( رامسس دوم) از
نوزدهمین سلسلهی سلطنتی مصر و مانند سایر پادشاهان این دودمان، بسیار مقتدر و
جنجگو بود و تقریبا بیش از شصت سال سلطنت کرد[7]، پس
از این که موسی به مبارزه با دیکتاتور زمان برخاست، اشراف مصر فرعون را به نابودی
نهضت انقلابی او تحریک می کردند و این مصلح رزمنده را به فساد و اخلال گری متهم می
ساختند[8]:
«و اشراف
قوم فرعون (به او) گفتند: «آيا موسى و قومش را رها مىكنى كه در زمين فساد كنند، و
تو و خدايانت را رها سازد؟!» گفت: «بزودى پسرانشان را مىكشيم، و دخترانشان را
زنده نگه مىداريم (تا به ما خدمت كنند)؛ و ما بر آنها كاملًا مسلّطيم! [9]»
از
اقدامات تمدن ساز حضرت موسی این بود که با این طبقه اشرافی و سرمایه دار نیز به
مبارزه برخاست و حق مالکیت غاصبانهی آنان را غیر قانونی شناخت و مالکیت را خاص
خداوند و بندگان شایسته او دانست:
«
زمین متعلق به خداست و به هرکسی از بندگان خویش که بخواهد واگذار می کند و سرانجام
نیک برای پرهیزکاران است.[10]»
از دیگر
اقدامات تمدن ساز موسی نجات بنی اسرائیل از زنجیر بردگی و استعمار فرعون بود که
430 سال در تحت اسارت فرعونیان بودند، تعداد این گروه به ششصد هزار نفر بالغ می شد
که دور از هرگونه آزادی و آسایش در زیر شلاق و شکنجه رژیم رامسس دوم جانکاهانه به
سر می بردند و فرعون به پشت گرمی لشگر و قبطیان سرسپرده اش، به شدت به مقابله با
مخالفان می پرداخت، در چنین شرایطی نهضتی نظامی علیه وی در جهت کوچیدن از مصر از
سوی موسی(ع) انجام شد. بالاخره موعد نجات موعد نجات فرا رسید و بنی اسرائیل به
رهبری موسی شبانگاهان از شهر بیرون رفتند و روز دیگر فرعون و سپاهیان بی کرانش
آنان را دنبال کردند، این دو سپاه یکی از پیش شتابان و یکی از پی شتابان همچنان
پیش می رفتند تا به دریای سرخ رسیدند و به فرمان خداوند عصای معجزه گر موسی دریا
را شکافت و بنی اسرائیل به سلامت گذشتند و فرعون و سپاهیانش در کام امواج فرو
رفتند و درس عبرتی فراموش نشدنی به جباران تاریخ دادند[11].
این
از معجزات قرآن کریم است که در دل بیان سرگذشت تمدنی قوم بنی اسرائیل و موسی، به
مسالهی مومیای شدن بدن فرعون که پس از گذشت قریب چهار هزار سال از تابوت های قفل
شدهی اهرام مصر بیرون آمده و در موزهی بریتانیا در معرض مشاهده و عبرت مردم است
اشاره می کند[12]،
در این بیان:
« ولى امروز، بدنت را (از آب) نجات مىدهيم، تا عبرتى براى آيندگان باشى! و
بسيارى از مردم، از آيات ما غافلند.[13]»
[1] .وجدی، فرید، دائرة المعارف.
[2] .قاموس کتاب مقدس.
[3] . وجدی، فرید، دائرة المعارف.
[4] .هود:17؛ « وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ
مُوسى إِماماً وَ رَحْمَةً»
[5] .طه:24؛ « ذْهَبْ إِلى فِرْعَوْنَ
إِنَّهُ طَغى»
[6] .نازعات:24؛
« فَقالَ أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى»
[7] .حجازی، فخرالدین، نقش پیامبران در تمدن انسان،
ص84-86.
[8] . آصفی، محمدمهدی، در آینه وحی، جلد 5(زوجیت فراگیر-
فلسفهی تاریخ)، ص81و 82.
[9] . اعراف:127؛ « وَ قالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ
فِرْعَوْنَ أَ تَذَرُ مُوسى وَ قَوْمَهُ لِيُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ يَذَرَكَ
وَ آلِهَتَكَ قالَ سَنُقَتِّلُ أَبْناءَهُمْ وَ نَسْتَحْيي نِساءَهُمْ وَ إِنَّا
فَوْقَهُمْ قاهِرُونَ»
[10] . اعراف:128؛
« إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ
لِلْمُتَّقين»
[11] . حجازی، فخرالدین، نقش پیامبران در تمدن انسان،
ص86-88.
[12] . ثعالبی، تفسیر الثعالبی، ج3، ص67.
[13] . یونس:92؛ « فَالْيَوْمَ نُنَجِّيكَ
بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنْ خَلْفَكَ آيَةً وَ إِنَّ كَثيراً مِنَ النَّاسِ عَنْ
آياتِنا لَغافِلُون»
نظرها
نظرهای تأییدشده درباره این مقاله در همین بخش نمایش داده میشوند.