تمدن در دوران ابراهیم
نام حضرت
ابراهیم(ع) بیش از شصت بار در قرآن کریم ذکر شده است. خداوند متعال در قرآن کریم
او را از بندگان با ایمان خویش می شمارد و رفتار او را مایه سرمشق سایر انسان ها
می داند، این پیامبر خدا صاحب کتاب بوده و مانند حضرت موسی(ع) دارای صحفی است.
زادگاه
ابراهیم(ع) شهر «اور» از شهرهای بابل است و در زمان ایشان مردی خودسر و ستمکار به
نام نمرودبن کنعان بن کوش بر بابل حکومت می راند که با اتکای قدرت اهریمنی خویش و
استفاده از نادانی و ناتوانی مردم، خود را خدا می نامید. ابراهیم(ع) چون رشد فکری
خدادادی را به دست آورده بود به قوم خویش گفت: این چه پیکرهایی است که می پرستید؟
گفتند پدران ما براین آئین بوده اند، ابرهیم(ع) گفت: «شما و پدرانتان در گمراهی
هستید» و با منهدم نمودن بت ها، مردم را از تباهی عقیدهای که به آن مبتلا بودند
سعی کرد رهانی بخشد، اما دستگاه جابرانه نمرودی اورا به آتش افکند اما خدا آتش را
بر روی او سرد و سلامت ساخت[1].
ابراهیم(ع)
جهشی عظیم در میدان فکری مردم پدید آورد و توجه آنان را از پرستش مظاهر طبیعت به
مافوق طبیعت کشاند، نخست ماه و ستاره و خورشید را در برابر آنان به عنوان معبود
نشان داد و چون غروب کردند، گفت: من موجودی را که دستخوش نیستی و دگرکونی است، به
عنوان پروردگار نمی شناسم و آن گاه به سوی پروردگار روی آوردم که پدیده آورندهی
آسمان و زمین است و من از مشرکان نیستم[2].
در اینجا بود
که ابراهیم(ع) یک تنه به صورت امتی واحد معرفی شد[3]، زیرا مزایای یک اجتماع
پاکدامن و مومن در او به وجود آمده بود و بنا به گفته شاعر عرب، برای خداوند دشوار
نیست که جهانی را در فردی واحد فراهم آورد.
لیس علی الله بمستنکر
ان یجمع العالم فی واحد[4]
و همین امت
بود که ملت ابراهیم(ع) را به وجود آورد، کیش زنده و جاویدی که جهانیان موظف به
پیروی از او هستند و پیامبر اسلام که آخرین رسالت جهانی را به عهده دارد باید از
کیش توحید ابراهیم(ع) پیروی کند[5].
ابراهیم(ع) در
آزمایش های الهی پیروز شد و خداوند او را به مقام رهبری یعنی همان «امامت» انسان
ها برگزید، بت شکست، با حاکم مستند عصر به مبارزه برخاست، شعله های آتش را به جان
پذیرفت، زن و فرزند خویش را به صحرای تفتیده و دور از آبادی برد، خانه کعبه را به
عنوان کاخ توحید و پناهگاه مردمان بنا کرد و بالاخره فرزند رشید خود اسماعیل را به
قربانگاه برد و پس از این همه پیروزی که در زمینه مجاهدت به دست آورد، پیشوای
یکتاپرستان جهان در تمام روزگاران شد[6].
ابراهیم(ع) با
ایجاد ملت و امتی واحد درسایه گسترش آئین یکتاپرستی و مبارزه با بت پرستی و انسان
پرستی و آزاد ساختن اندیشه بشر به سوی تفکرات آسمانی، بنای کعبه را به عنوان مرکز
اتحاد خداپرستان بنا کرد که در جهان آن روز، خدمتی بزرگ برای همیشه به تمدن بشری
بود[7].
اما از بُعد تمدنی، بهترين اصول حفظ و رشد
تمدن در داستان حضرت ابراهيم در قرآن بيان شده است. اين اصول به دو دسته اينجهاني
و مادي، و آنجهاني و غيرمادي قابل تقسيم هستند: اصول مادي يك جامعه توسعه، آزادي،
امنيت، معيشت سالم، محبوبيت اجتماعي كه در دعاهاي ابراهيم[8]
آمده است. اما در دعاي آن حضرت به امور غيرمادي كه اساس مدنيت و سعادت اجتماعي نيز
هست، اشاره شده است، يعني توحيد،[9]
نبوت[10]
و جريان امامت.[11]
با تأمين اين اصول جامعه در آينده نيز سعادتمند خواهد شد.[12]
[1] . انبیاء:69؛ « قُلْنا يا
نارُ كُوني بَرْداً وَ سَلاماً عَلى إِبْراهيم»
[2] . انعام:79؛ « إِنِّي
وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذي فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ حَنيفاً وَ ما أَنَا
مِنَ الْمُشْرِكينَ»
[3] . نحل:120؛ « إِنَّ
إِبْراهيمَ كانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ حَنيفاً»
[4] . احمد احمد غلوش،دعوة
الرّسل، ص106-138
[5] . نحل:123؛ « ثُمَّ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ أَنِ
اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْراهيمَ...»
[6] . بقره:124؛
« وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي
جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي قالَ لا يَنالُ عَهْدِي
الظَّالِمين»
[7] . حجازی، فخرالدین، نقش پیامبران در تمدن انسان،
ص68-70.
[8]. بقره: 126 و
ابراهيم: 37.
[9]. ابراهيم:
35.
[10]. بقره:
129.
[11]. بقره:
124.
[12]. ر.ك:
جوادي آملي؛ تفسير موضوعي قرآن مجيد، ح 6، ص 268 ـ 270.
نظرها
نظرهای تأییدشده درباره این مقاله در همین بخش نمایش داده میشوند.