بازگشت به ویکی

فرهنگ در ادب فارسي

واژه ي «فرهنگ» (فرهنج) در عربي معادل كلمه «ثقافت»و در انگليسي برابر با culture، مركب از «فَر» به معناي پيش و «هنگ» از ريشه‌ «ثنگ» به معناي كشيدن است. در زبان فارسي به شاخ درختي كه آن را بخوابانند و خاك بر روي آن بريزند و در جاي ديگر نهال كنند، فرهنگ يا فرهنج گويند. در لاتين نيز culture به معناي «كِشْت و زَرْع» آمده و معناي مجازي پرورش عقل در آن كاربرد نادري داشته است.اين واژه هنوز نيز در معناي كشاورزي agriculture، باغباني horiticulture، پرورش زنبور beeculture و كشت مرواريد pearlculture به كار ميرود. از اين رو، فرهنگ در معاني پرورش نفس، آموزش و پرورش، تعليم و تربيت، آموختن علم و ادب، عقل و خرد، بزرگي و سنجيدگي و همچنين كتابهاي لغت (لغتنامه) بكار رفته است.

نظرها

فرهنگ در ادب فارسي

واژه‌ي «فرهنگ» (فرهنج) در عربي معادل كلمه «ثقافت»و در انگليسي برابر با culture، مركب از «فَر» به معناي پيش و «هنگ» از ريشه‌ «ثنگ» به معناي كشيدن است. در زبان فارسي به شاخ درختي كه آن را بخوابانند و خاك بر روي آن بريزند و در جاي ديگر نهال كنند، فرهنگ يا فرهنج گويند. در لاتين نيز culture به معناي «كِشْت و زَرْع» آمده و معناي مجازي پرورش عقل در آن كاربرد نادري داشته است.[1]  اين واژه هنوز نيز در معناي كشاورزي agriculture، باغباني horiticulture، پرورش زنبور beeculture و كشت مرواريد pearlculture به كار مي‌رود. از اين رو، فرهنگ در معاني پرورش نفس، آموزش و پرورش، تعليم و تربيت، آموختن علم و ادب، عقل و خرد، بزرگي و سنجيدگي و هم‌چنين كتاب‌هاي لغت (لغتنامه) بكار رفته است.

از سده‌ي هفتم واژه فرهنگ در متون ادبي كمتر بکار رفته و واژه‌هاي برابرِ عربي جاي آن را ‌گرفته­ است. تا آن كه انجوي شيرازي در سال 1017ق، كتابِ لغتي به نام فرهنگ جهانگيري نوشت و از آن پس، مؤلفانِ لغت‌نامه‌ها نامِ فرهنگ را به كتاب­هاي لغت دادند.[2]

معاني فرهنگ در ادب فارسي را مي‌توان در مفهوم واژه ثقافت در عربي پي‌گرفت. ثقافت از «ثَقَفَ» به معناي استوار كردن كجي نيزه است[3]، كه معانی فرعی زيادي، مانند آموختن و ماهر شدن در اثر آموزش، دانايي و نيك دانستن، سرعت يادگيري، استادي، مجرّب و متقن‌بودن، به اين معنا برمي‌گردد.[4]

فرهنگ در اصطلاح

واژه فرهنگ در سده‌هاي اخير، در اثر گسترش علوم و تحولات علمي و اجتماعي توسط دانشمندان انگليسي و بيشتر آلماني‌ها دستخوش تغيير معنايي شد و از نيمه قرن نوزدهم به دسته‌اي از ويژگي‌ها و دست‌آوردهاي جوامع انساني (نه فردي) گفته شد. تايلور انسان‌شناس بريتانيايي، در سال 1871 نخستين تعريفِ رسمي فرهنگ را اين­گونه ارايه داد: «فرهنگ به معناي وسيع انسان‌شناختي آن، كُلّيّت درهم تافته‌اي است شامل دانش، اعتقاد، هنر، قانون اخلاقي، رسوم و هرگونه قابليت‌ها و عادات ديگري كه انسان به عنوان عضوي از جامعه آن‌ها را فراچنگ خود مي‌آورد». دانشمندان آلماني براي ارايه تعريف ديگري از فرهنگ و جدا‌كردن آن از معنای تمدن كوشش‌هایي انجام دادند[5] ولي فرهنگ در مفهوم عام خود نفي نشد و هم­چنان معناي پرورش چيزهاي مادي يا كِشت‌وكار در زمينه‌هاي پزشكي و آزمايشگاهي را حفظ کرد.

گيدنز[6] فرهنگ را به شيوه­ زندگي اعضاي يك جامعه‌ معين مربوط کرد و به ارزش‌ها، هنجارها و نيز كالاهاي مادي توليد شده تعريف نمود. با اين حال، آلفرد وبر فرهنگ را برای دستاوردهاي معنوي هم‌چون ارزش‌ها، اخلاقيات، ادبيات، هنر و دين[7] و تمدّن را براي دست‌آوردهاي مادّي هم‌چون ابزارها و صنايع و فنون بكار برد.[8]

جعفري[9]  ضمن نقد تعاريف فرهنگ، آن را به دو بخش پيرو و پيشرو تقسيم كرد و شامل كيفيت و شيوه زندگي مادي و غير مادي مبتني بر پيروي از خواسته‌ها و تمايلات(پيرو) يا مستند به طرز تعقّل سليم و احساسات تصعيد شده‌(پيشرو) ­دانست و آن را جديدترين تعريف فرهنگ شمرده است.

 



.[1] آقابزرگ تهراني ، الذريعة الي تصانيف الشيعه، بيروت، دار‌الاضواء، 1403، ج‌16، ص‌197‌ـ 198 و ج‌22، ص‌208.

   .[2]  آشوري، داريوش ، تعريف‌ها و مفهوم فرهنگ، تهران، آگاه، 1379ش،ص106.

.[3] ابن‌ فارس، احمد، معجم مقاييس اللغه، تحقيق عبدالسلام محمدهارون، مكتب الاعلام الاسلامي، 1404، ص149.

   .[4] ابن‌ منظور، محمدبن مكرم ، لسان العرب، قم، نشر ادب الحوزه، 1405، ج‌9، ص‌19‌ـ 20.

.[5] آشوري، داريوش ، تعريف‌ها و مفهوم فرهنگ،ص106.

.[6] آنچه نيازهاي غير حياتي انساني را برآورده كند، دست‌آورد معنوي گفته مي‌شود.

.[7] آنچه نیاهای غیرحیاتی انسان را برآورده می کند؛ دستاوردهای معنوی گفته می شود.‌آورد معنوي نيز اختلاف است.   . لباس پوشيدن مادي است، ولي مُد و رنگ معنوي است.

.[8] آشوري، داريوش ، تعريف‌ها و مفهوم فرهنگ ص‌109‌ـ 121  .

.[9]همان،ص‌2‌ـ‌13 و 77 – 79.

نظرها

نظرهای تأییدشده درباره این مقاله در همین بخش نمایش داده می‌شوند.

0 نظر تأییدشده
نوع بازخورد
هنوز نظری برای این مقاله نمایش داده نشده است.
`r`n