بازگشت به ویکی

علم و تمدن نوین اسلامی

علم و تمدن نوین اسلامی از تولید و علم، تعاریف مختلفی وجود دارد.این تعاریف، تنها در سطح نظری باقی نمانده اند بلکه با ورود به عرصه عملی، بر پیچیدگی حرکت انسان و جوامع انسانی بر مدار و تولید علم افزوده اند. تعدد تعاریف نظری و عملیاتی از تولید علم، آن را به مفهومی کش دار تبدیل کرده است و آن، دستیابی به تعریف واحدتر از تولید علم را دشوار کرده است. آیا تولید به معنی تهیه کالا و خدمات مورد نیاز با استفاده از منابع و امکانات موجود است؟

نظرها

علم و تمدن نوین اسلامی

از تولید و علم، تعاریف مختلفی وجود دارد.این تعاریف، تنها در سطح نظری باقی نمانده اند بلکه با ورود به عرصه عملی، بر پیچیدگی حرکت انسان و جوامع انسانی بر مدار و تولید علم افزوده اند. تعدد تعاریف نظری و عملیاتی از تولید علم، آن را به مفهومی کش دار تبدیل کرده است و آن، دستیابی به تعریف واحدتر از تولید علم را دشوار کرده است. آیا تولید به معنی تهیه کالا و خدمات مورد نیاز با استفاده از منابع و امکانات موجود است؟ در این صورت از تولید اقتصادی سخن گفته ایم اما اگر تولید را به مثابه استخراج،فرآورده،محصول،عمل،نتیجه و ارائه به کار بگیریم، به مفهوم تولید در تولید علم نزدیک شده ایم و نیز، چنانچه تولید را به هرگونه فعالیت پژوهشی که به کشف قوانین و رابطه حاکم بین پدیده های پیرامونی تعریف کنیم، به تعریف از تولید در جایگاه خلق اثری جدید، دست زده ایم.دشواری در تعریف علم بیش از تولید است.علم در یک دسته بندی کلی به علم تجربی و علم دینی تقسیم می شود که در اولی،هرآنچه را که از راه حواس چندگانه انسانی و در آزمایشگاه و تست به دست می آید، اطلاق می شود اما علم دینی مجموعه داده هایی است که چندان تجربه را بدان راهی نیست و بیش از آن که تجربه محک درستی و نادرستی آن باشد، دل،قلب،ایمان و شهود به تأیید آن برمی خیزد.شاید مسأله مهم آن باشد که بیش از آن که بر سر تعریف از این یا آن، اصرار بورزیم تعاریف مختلف از تولید،علم،تولید علم را به هم نزدیک کنیم و در نزدیک سازی آن، بر ترکیب عناصر درست آن تأکید نکنیم بلکه به هر میزان به وحدت در تعاریف نزدیک تر شویم،دستاورد آن در پیشر جامعه بیشتر خواهد بود.این امر نافی تلاش برای دستیابی به بهترین تعاریف نیست.بدیهی است هرچه بهترین تعاریف در دسترس تر باشد، حاصل تمدنی آن افزون تر است اما  اصرار بر ارئه تعریف درست یا اصرار بر درست تر بودن تعریف ارائه شده مانع پذیرش عمومی تر از آن و توقف راه دراز توسعه می گردد.[1] 

علم مؤثرترین عامل قدرت نرم است از آن رو که علم، پایه پیشرفت همه‌جانبه یک کشور است. العلم سلطان،علم، اقتدار می آفریند. هر کس این اقتدار را داشته باشد، می تواند به همه‌ مقاصد خود دست پیدا کند و بر همه تأثیر بگذارند یا زور بگویند. مستکبران جهانی به به واسطه پیشرفت علمی توانسته اند بر همه‌ دنیا زور بگویند.بنابراین،ارتقاء کمّی و کیفی مراکز علمی چه دانشگاه و چه حوزه می تواند به ارتقای قدرت نرم جمهوری اسلامی کمک کند.ایجاد فضا،حرکت،مبارزه و جهاد علمی مقدمات دستیابی به تولید علمی است که افزایش قدرت نرم هر کشوری مدد می رساند.خودآگاهی علمی تأثیر زیادی در پیشرفت علمی و آن در قدرت نرم دارد. طبیعی است هر علمی مایه قوام و دوام قدرت نرم نیست بلکه علمی موجب تقوییت قدرت نرم می گردد که نه تألیف بلکه تولید علمی داشته باشد در این صورت علم پیش برنده خواهد بود و پایه پیشرفت های دیگر خواهد بود.رمز سعادت ملت در این است که در گستره وسیعی از نیازهای اجتماعی، همگان هم دولت و هم ملت، بر تولید به ویژه تولید علم همت بگمارند.چنانچه تولید علم به مثابه یک جهاد در نظر آید، قدرت می آفریند. آن گونه که مقام معظم رهبری گفته اند:" علم مساوی است با قدرت؛ هر کسی که علم را پیدا کند، میتواند فرمانروایی کند؛ هر ملتی که عالم باشد، میتواند فرمانروایی کند؛ هر ملتی که دستش از علم تهی باشد، باید خود را آماده کند که دیگران بر او فرمانروایی کنند." علم مجرد کافی نیست بلکه علم زمانی قدرت خلق می کند که که با فناوری، صنعت و توسعه کشور پیوند بخورد، در واقع، علمی که به فناوری پیوند نخورد،مفید نیست.کسی که علم دارد، از دست برتر برخوردار است و در مقدرات دیگران می تواند تأثیر بگذارد و اگر صاحب علم دشمن باشد،در سرنوشت ما دخالت می کند.[2]

اسلام با خواندن آغاز شد و قرآن بسیار بر آموختن تأکید کرد و پیامبر، علم را فریضه دانست و کسب آن را حتی در چین، دستور فرمود. بنیاد تمدن پیامبر، علم قرار گرفت و پس از آن، البته با خلوص کمتر در بین بنی عباس و امویان اسپانیا ادامه یافت و تمدن هایی را در بین النهرین و اندلس و سپس در شما آفریقا و ایران و ... پدید آورد. اگر تمدن را آبادانی بدانیم، هیچ آبادانی بدون علوم و دانش به دست نمی آید و باقی نمی ماند.گرچه تمدن اسلامی از تمدن های پیشینی چون یونان بهره جست اما خود آن را ارزش های الهی درآمیخت،در واقع،جوهر تمدّن اسلامی، از درون خودش بود، البته هر تمدّن زنده، از دیگران هم استفاده می کند. این تمدن به هیچ علمی پشت نکرد و همه را در راستای خط داستان آبادانی، به کار بست.اکنون که آرمان بزرگ انقلاب اسلامی در قواره جمهوری اسلامی، دسترسی به تمدن نوین اسلامی است بیش از هر زمان دیگر باید دانست که موتور پیشران آن، علم و فنّاوری است.تمدن نوین اسلامی تنها در پرتو کشف حقایق عالمی جلو می رود، تمدن نوین اسلامی با استخدام اندیشه‌ها، فکرها، ذهن ها و فعّالیت های عظیم علمی و به‌وجود می آید و آن فقط با  مجاهدتِ خالصانه و مخلصانه به دست می آید.در تمدن نوین اسلامی علم با ارزش است و آنچه ارزش علم را بیشتر می کند آن است که علم با غایت و هدف های اسلامی جامعه اسلامی ایران گره بخورد، بدین سان،یک دستگاه مولد علم مفید، برای ساختن جامعه نو تشکیل می شود.در حقیقت، زمانی علم به مدد ساخت تمدن نوین اسلامی می آید که علم تبدیل به یک مسأله که همگان را وادار کند به آن بیندیشند و برای حلش بکوشند، تبدیل گردد.در این صورت با جنبش تولید علم مواجه می شویم که تولید علم راه هایی می داند که به نظر، راه های نارفته‌ایی است.[3]

4/4.علم در بیانیه:علم فی نفسه شریف و ارزشمند است اما چنانچه با ارزش های انسانی و الهی پیوند بخود، ارزشمندتر می شود، چنین علمی مایه قدرت در دو جبهه مادی و معنوی است و انسان و جامعه را در تمدن اسلامی پیشین بالا برد و اینک نیز، بیش از هر زمانی به علم و تولید آن برای ساختن جامعه برین، نیازمندیم از این رو، کرارا به علم در بیانیه گام دوم در پیوند بین گذشته به آینده تأکید شده است.بیانیه گام دوم ضمن تاکید بر عقب‌افتادگی شرم‌آور ایرانیان دوره پهلوی دوم در علم و فنّاوری در حد صفر و پرداختن به صنعت مونتاژ و علم ترجمه، بر لزوم تشدید جهش علمی برای عبور از چهل سال گذشته اصرار می ورزد.در چهل سال گذشته پیشرفت های علمی شگرفی در فنّاوری‌های مهم از قبیل هسته‌ای، سلّول‌های بنیادی، نانو و هوافضا صورت گرفته است اما در گام دوم باید با عبور از گذشته باشکوه، به آفرینش های تازه ای در علوم مختلف در یک زنجیره هم ارزی دست یابیم، در این صورت، ثروت های عظیم تولید ناشی از آن، ایرانیان و جهانیان را به سمت تمدنی پیش می برد که انسانی و الهی است.به هر روی،دانش،‌ آشکارترین وسیله قدرت و عزت ایران فردا خواهد بود به آن دلیل که دانایی، آن روی توانایی است و این، دست یافتنی تر از هر زمان دیگر است چون استعداد علم و تحقیق ملّت ایران از متوسّط جهانی بالاتر است.باید بدانیم راه طی‌شده، با همه‌ اهمّیّتش فقط یک آغاز است،ما در واقع، ما هنوز از قلّه‌های دانش عقبیم، باید از مرزهای کنونی دانش در مهم‌ترین رشته‌های علمی عبور کنیم.بدون فتح این قله ها، تمدن نوین اسلامی دست نایافتنی تر است.این راه باید با  احساس مسئولیّت بیشتر و همچون یک جهاد در پیش گرفته شود،باید سنگ بنای یک انقلاب علمی در کشور گذاشته شود لذا باید به پا خاست تا دشمن بدخواه و کینه‌توز را که از جهاد علمی ایرانیان بشدّت بیمناک است، ناکام ساخت. [4]

 

 

منابع

1. نصر،سیدحسین(1377).نیاز به علم مقدس،ترجمه حسن میانداری،قم،طه،ص252.

 

2. آرام، احمد(1366)، علم در اسلام، تهران،انتشارات سروش،ص165.

 

3. نصر، حسين (1350)، علم و تمدن در اسلام، احمد آرام (مترجم)، تهران: نشر انديشه،ص89.

 

4. خامنه ای،سیدعلی(1397). بیانیه گام دوم انقلاب،" 22 بهمن.

 



 

 

 

 

نظرها

نظرهای تأییدشده درباره این مقاله در همین بخش نمایش داده می‌شوند.

0 نظر تأییدشده
نوع بازخورد
هنوز نظری برای این مقاله نمایش داده نشده است.
`r`n