بازگشت به ویکی

اخلاق و تمدن در قرآن

اخلاق و تمدن در قرآن اخلاق از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری و شکوفایی تمدن اسلامی است. خداوند پیامبرش را به داشتن اخلاق عظیم ستوده و بیشترین قسم‌های متوالی قرآن (سوره شمس) به اصلی‌ترین کارکرد اخلاق یعنی «تزکیه نفس» مربوط است؛ آرمانی که از اهداف بعثت انبیا اعلام شده است. سخن گفتن از اخلاق آسان و برای گوینده وجاهت‌آور است، اما بسیاری در عمل به گفته‌های خود همت نمی‌کنند. خداوند چنین رویه‌ای را نکوهش کرده و آن را موجب خشم الهی می‌داند و دعوت به نیکی همراه با عمل نکردن به آن را نشانه بی‌خردی می‌شمارد.

نظرها

اخلاق و تمدن در قرآن

 

اخلاق از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری و شکوفایی تمدن اسلامی است. خداوند پیامبرش را به داشتن اخلاق عظیم ستوده و بیشترین قسم‌های متوالی قرآن (سوره شمس) به اصلی‌ترین کارکرد اخلاق یعنی «تزکیه نفس» مربوط است؛ آرمانی که از اهداف بعثت انبیا اعلام شده است.

سخن گفتن از اخلاق آسان و برای گوینده وجاهت‌آور است، اما بسیاری در عمل به گفته‌های خود همت نمی‌کنند. خداوند چنین رویه‌ای را نکوهش کرده و آن را موجب خشم الهی می‌داند و دعوت به نیکی همراه با عمل نکردن به آن را نشانه بی‌خردی می‌شمارد.

 

دستورات اخلاقی قرآن به مسلمانان

 

در حوزه حق و عدالت

- حق را با باطل نیالایند و حق را پنهان نکنند

- در برابر سخن حق مطیع باشند و گردنکشی نکنند

- در قصاص به مثل تجاوز بسنده کنند و از حد نگذرند؛ هرچند صبر و بخشش بهتر است و اجرش با خداست

- در استفاده از نعمت‌های پاک از حق تجاوز نکنند و آن را بر خود حرام نکنند

 

در حوزه انفاق و صدقه

- صدقه را با منت باطل نکنند و از اموال باکیفیت انفاق کنند

- از مال نامرغوبی که خودشان به گرفتنش رغبت ندارند ندهند

- از ترس فقر انفاق را ترک نکنند؛ این ترس وسوسه شیطان است

- صدقه علنی خوب است (تشویق دیگران) اما پنهان بهتر و موجب آمرزش گناهان است

- اگر توان انفاق ندارند، با گفتار نیکو از آن دریغ نکنند

- به وقت فقر، نداری خود را پنهان کنند و دست سوال به سوی دیگران دراز نکنند

 

در حوزه  قرض و بدهی

- در پس گرفتن بدهی حال بدهکار را مراعات کنند و تا وقت گشایش صبر کنند

- اگر توان گذشت دارند از طلب خود بگذرند که بهتر است

 

در حوزه روابط اجتماعی

- یکدیگر را به سخره نگیرند (کاری جاهلانه)؛ چه بسا طرف مقابل بهتر باشد

- عیب‌جویی نکنند و با القاب زشت یکدیگر را نخوانند

- از گمان بد بپرهیزند؛ برخی گمان‌ها گناه است

- در امور پنهان مردم تجسس نکنند

- غیبت نکنند که مانند خوردن گوشت برادر مرده است

- به پیامبر (ص) درود و سلام بفرستند

- به سلام و تحیت، بهتر یا لااقل به مثل آن پاسخ دهند

- از نجوا و سخن سری پرهیز کنند مگر در صدقه، امر معروف یا اصلاح بین مردم

- ابتدای کلامشان سلام باشد

- از متصف شدن به زودباوری نرنجند

- با خویشاوندان و برادران ایمانی بپیوندند و بدی را با نیکی پاسخ دهند تا دشمنی به دوستی تبدیل شود

- اگر مالی برای سائل ندارند با سخن نیکو او را برانند

- در رساندن پیام دین به متکبر نرمی به خرج دهند و در مجادله با پیروان ادیان دیگر شیوه نیکو برگزینند

 

در حوزه والدین

- پس از بندگی خدا و شکر نعمت‌هایش، به والدین (ولی نعمت دوم) احسان کنند

- اگر به پیری و ناتوانی رسیدند، کلمه‌ای که رنجیده‌شان کند نگویند، پرخاش نکنند و آنان را نرانند

- با ایشان به اکرام سخن گویند و بال تواضع بگسترانند

 

در حوزه زندگی زناشویی

- وقتی به همسر علاقه ندارند، به امید مهریه سخت نگیرند و بهانه‌جویی نکنند

- با وجود کراهت، معاشرت نیکو کنند؛ امید است خدا در صبر بر مکروه خیر بسیاری قرار دهد

- اگر به جدایی کشید، در مسکن و نفقه سخت نگیرند تا همسر مجبور به کوتاه آمدن از حقش نشود

 

در حوزه رفتار فردی

- خود را با بی‌توجهی به بهداشت، نزاع یا ورزش‌های خطرناک در معرض هلاک قرار ندهند

- برای برآوردن نیازهای معیشتی و جنسی از راه‌های مشروع مانند کسب حلال و خواستگاری وارد شوند

- نام خدا را هدف سوگندهای خود نکنند تا از حقوق مردم برائت جویند

- در استعمال لغات مراقب برداشت سوء باشند و ادب را رعایت کنند

- به هنگام غضب خشم خود را فرو برند و از ستم مردم عفو کنند

- تندخو و سخت‌دل نباشند

- خودستایی نکنند؛ تزکیه لطف و رحمت خداست نه نتیجه عملکرد آنان

- به آنچه خدا به دیگران داده و تغییرش ممکن نیست آرزوی بی‌نتیجه نکنند

- برای جلب منفعت مادی دیگران را به بددینی متهم نکنند

- داعیان خدا را از خود نرانند

- در بیماری و مشکلات، جانب ادب را در دعا رعایت کنند

- هنگام خواندن قرآن یا احساس وسوسه شیطان، به خدا پناه ببرند

- هنگام شنیدن کلام خدا گوش دهند و خاموش شوند

- در نقل شایعات محتاط باشند و متعرض آبروی دیگران نشوند

- از کار لغو و بیهوده اعراض کنند و راه نابخردان را نروند

- متکبرانه روی از مردم برنگردانند و با ناز و غرور راه نروند؛ میانه قدم بردارند و صدایشان آهسته باشد

- اگر نادانی بی‌سلام سخن آغاز کرد، سلام گویند

- دعوت مهمانی را بپذیرند و پس از پذیرایی درنگ را طولانی نکنند

- در مواجهه با زنان نامحرم حریم را نگه دارند

- از بیرون خانه صاحبش را ندا ندهند؛ صبر کنند تا او به درب بیاید

- در پذیرایی از مهمان گشاده‌دست باشند و در مجالس به وقت تنگی جا همکاری کنند

- به امید عفو و رحمت خدا از ستم دیگران چشم‌پوشی کنند

- بر گفته‌های مخالفان صبر کنند و به شیوه‌ای پسندیده فاصله گیرند

- برای صبر بر مشکلات از خدا استعانت بطلبند

- عفو و گذشت پیشه کنند و از نادانان رخ برتابند

- از ستم منکران قیامت درگذرند

- برای جذب متمول متکبر، مؤمن فقیر را نرنجانند

- یتیم را خوار نکنند و سائل را نرانند

- پاکیزه باشند و از پلیدی دوری کنند

- بر احسان خود منت نگذارند و آن را بزرگ نشمارند

- در اصلاح و آشتی بین افراد قهرکرده بکوشند

- به غیر خانه خود، تا انس و اجازه نداشته باشند وارد نشوند

 

این آموزه‌ها نشان می‌دهد که اخلاق در قرآن نه فقط یک فضیلت فردی، بلکه زیربنای روابط اجتماعی، خانوادگی و در نهایت بنیان تمدن اسلامی است.

 

منابع

احزاب:56- 53

احقاف:15

اسراء:23-28 -  24- 37

اعراف:204- 128-199

انبیا: 83

انعام:151- 52-54

انفال:1

آل عمران:134- 159

بقره: 129- 151-44- 42- 206- 190- 194- 206- 264- 267- 280-67- 83- 262- 263- 219- 271- 268- 273- 195-224- 104

تغابن: 14

توبه: 61

جاثیه: 14

جمعه:2

حجرات:11- 2

حجرت"12-5-4

ذاریات: 26

رعد: 22-21

صف:3-2

ضحی:10-9

طلاق:6

طه: 44

عبس: 10-2

عنکبوت:8- 46

فرقان: 67

فصلت:٣٥-34- 36

قصص:54- 55

قلم:4

لقمان:15- 19-18

مائده:87

مجادله: 9-11

مدثر: 6-4

مزمل:14

مؤمونون: 96

نجم:32

نحل: 126- 125- 98- 127

نساء:36- 86- 19- 49- 32- 94-114

نور: 15-28-27

همزه:1

 

 

نظرها

نظرهای تأییدشده درباره این مقاله در همین بخش نمایش داده می‌شوند.

0 نظر تأییدشده
نوع بازخورد
هنوز نظری برای این مقاله نمایش داده نشده است.
`r`n